تبليغاتX

**    نه اؤلودو نه ديري    **     نه يوخولو نه اوياق     **    كومادادير بو توپراق     **

زومرود
 زومرود                                                             zümrüd
ادبیات . . . . . . . دوشونجه . . . . . اینسان

شعردن شاعيره، شاعيردن دوشونجه‌يه دوغرو...

                                   * علي عباسي

   ذهنيت دن يارانان بير حالتين يادا بير دورومون دوغولموشو شعر اولورسا ، او زامان شاعير اؤز وارليغيندان جانسيز اشيايا باغيشلاياراق اونلاري جانلانديرير.

   رضا براهني نين دوشوندويونه گؤره، ايلكين اينسانلار بير شئي لره آد قويماق ايسته ديكلري زامان ائله حقيقت ده شعر دئييرميشلر. يعني وار اولان بير شئي يادا بير نسنه يه باخيب اوزوموزدن و دوشونجه ميزدن آسيلي اولان معناني و آدي اونا وئرمك ايلكين و بدوي سويه ده شعر دئمك دير.

   آلبر كامونون اينانديغينا گوره اينسان دئييلن بير وارليق، يالنيز اؤز آلين يازيسينين قارشيسيندا آياغا قالخيب عوصيان ائدن بيريسي دير.  شاعير داها ياخشي طبيعت داها ياخشي توپلوم و داها ياخشي اينسان  و داها اونجول اينسان ياراتماق قصدينده دير.

   شعر نه دير؟ شعر وار اولان سؤزلرين (كلمه لرين) تركيبيندن دوزلميش بير قورولوشدان باشقا بير زاد دئيل. آنجاق بو‌ تركيب و قورولوش دا دويغو ، دوشونجه بوتونلوله سيخيشيب دير. شعرين ديلي عادي ديلدن داها اوستوندور و شعري دوزلدن بوتون سوزلر بوتون شاعيرلره  اونملي دير.

   بير شاعيرين ان اساسلي ايشي ياشام تجروبه لرين شعر آدلي بير چرچيوه يه سيغيشديرماقدير. اشيالار و احواللار شاعرين ذهنينده واردير. آنجاق شاعير بو ذهنيت لر و احواللارين زامان قورولوشونو يادا زامان سيرالاماسيني بيربيرينه ووروب و چئشيدلي زامانلار و  تجروبه لري شعره چئويرير.

   شعر سؤيله مك قايدا-قانونسوزلوقدان و قارانليقدان نظم و آيدينليغا دوغرو حركت ائتمك دير. ايلكين اينسانلار اؤزلرينين ان تانريسال خصوصيت لريني و اؤزليك لريني تانريا وئرميشديرلر. اونلارين دوشونجه سينده شعر دوعايا، دوعا ياشاما چئويرلميشدير.

   يقين كي هئچ زامان سؤزلر و كلمه لر كؤهنه لشمه يه يير. چونكو اينسان كؤهنه لشمه يير. كلمه لر و سؤزلر هر آن گنجليك چاغلارينا و بويوكلوك زامانلارينا دوغرو گئديرلر. آنجاق ديل بير آغاج كيمي سارالميش يارپاقلاريني تؤكور.

    بير شاعير هئچ زامان « شعر اوره ييمين حيسسي يادا دويغوسودور» دئمه مه لي دير. آخي اورك بيزيم وجودوموزون، بيزيم وارليغيميزين يالنيز بير پارچاسيدير. و اوره كله ايلگيسي اولمايان شئي لر و مسئله لرده واردير.

   عيني حالدا طبيعت حيس اولونان و لمس اولونان بير زاددير. آنجاق شعر هم لمس اولونان حيس اولونان، هم ده حيس اولونمايان بير شئي دير.

    بيز آچيق اولان و ايشيقلاري گؤرن گؤزلريميزله يالنيز اشيالاري و چئوره ميزي گؤره بيليريك. آنجاق بو ايشيقلي گؤزوموزون گورنوش قابيليتيني بير كنارا بوراخيب و ايچيميزه باخديقدا ايچ دونياميزي گوره بيلير، ايچ دونياميزا دوغرو گئده بيليريك.

    شعر عيني دير و هئچ زامان، منطق، شعر دئييل. آخي شعر هر زامان منطقلرله قارشي قارشييا دورموشدور. منطق عمومي ياشاييشا گركلي اولاجاق بير زاددير. منطق زامان و مكان اورتاسيندا احاطه لنميش بير كيچيك يئردير.

 بوگونكو دوشونجه طرزيميز و شعر طرزيميز يادا شاعيرليك طرزيميز نه دير؟

   يقين كي باتي مدنيتي، اوچ دؤرد يوز ايل قاباقدان بري دوغو مدنيتي قارشيسيندا تام بير كولتورل ديكتاتورلوغا ال ووروب دور. بيز شرقي دوشونجه لري شرقي يارانيشلاري شرقي اينسانلاري يالنيز و يالنيز غربي اولچولرله، غربي استانداردلارلا اولچوروك. تاسف له چوخلو شرقي حاكميتلرده ائله بو غربين كولتوره ل ديكتاتورلوغونون قاليبيني منيمسه ييب، غير غاليب مدنيت لره قارشي بونو ايشله ديرلر.

   نيه بئله دير؟ ندني بودور كي عموميتده شرق و اؤزلليكله (مخصوصا) بيزلر اؤز مدنيتيميزي اؤز دوشونجه ميزي و اؤز دوشونجه نوعوموزو و اؤز دوشونجه‌ميزين اؤلچولريني تانيماميشيق تانيماقدا ايسته مه‌ييريك.

   بيز (آذربايجانليلار) غالب مدنيتين تصنوعي و بزكلنميش قيافه‌سينين قارشيسيندا اؤزوموزو ايتيرميشيك، اونودموشوق و اودوزموشوق. يقين كي بونون قارشيسيندا يئني بير مدنيت يئني بير كولتور و يئني نوع دوشونمك طرزيندن باشقا ، چاره ميز يوخدور.

   بيزلر، بيزي بيز ائدن ، بيزيم كرپيجلرله يئني بيزي يئني مدنيتيميزي ياراتمالييق.

   هئگلين سوزونه داياناراق بيزيم ايشيميز داها اوجالارا قالخماق و داها درين لره گئتمك اولمالي دير.

شعر حاقيندا....

   عام حماسي شعرده گوج واردير. بو چئشيد شعر هم كوتلوي دير، هم ده شخصي. يقين اگر بيزيم توپلوموموز دوزنيلمه ليدير. بو دوزنيلمه گوجونو گركلي اولاراق شعر و نثريميزدن آلاماليدير.

   شعريميز، گرك بيله‌رك و‌آيدينجاسينا اؤز مدنيتيميزين تبليغي اولسون. ائله اصلينده شعر بوندان باشقا بير شئي دييل. بيز  دايانيشما و دارتيشما اومودونو گوجله نديرمه لييك. بيزه حماسه گركليدير.

   مدنيته دايانمادان و اونو گؤرمه دن سياسته ال وورانلار،هر ده‌يشيكليگين يارانماسيني، توپلوم اويه لرينين بيربير دوشونجه لرينين ده ييشمه سي سوجوندا اولماسيني بيلمه ليديرلر. بيزلر هر چئشيد موطلق گؤرمه يي نفي ائدرك ياشامالييق.

   شعر عزيزدير. شاعير اؤز عصريني اؤز چاغيني ياشايير، آنجاق عاليم و منتقد لر يالنيز و يالنيز بونو يعني شاعيرين ياشاديغي عصري دوشونور. ياشاماق اونو دوشنمكدن چوخ چوخ چوخ فرقلي دير!

 قايناقلار:

هگل (فلسفه يه گؤره)  - ريموند پلنت

دوشونمه يين آنلامي نه دير؟ - مارتين هاديگر

شعر نئجه دوزلير؟   ولاديمير ماياكوفسكی

و

طلا در مس   -  رضا براهني

+ يازيليب دي  سه شنبه 1387/03/14ساعات 21:13  يازار علی عباسی  |